To więcej niż spektakl teatralny – to spotkanie z historią, muzyką i głębokimi ludzkimi emocjami, które pozostaje w pamięci i sercach widzów na długo po zakończeniu ostatniej sceny.
Zanurz się w mistycznym świetle teatru i przenieś się w czasie do serca polskiej historii teatralnej z „Historyją o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim” autorstwa Mikołaja z Wilkowiecka, przedstawioną przez Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie oraz Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”.
W tym niezwykłym spektaklu, reżyser Jarosław Gajewski wraz z dramaturgiem Patrykiem Kenckim przywracają do życia staropolskie misterium, odkrywając nowe aspekty tego dawno zapomnianego gatunku. Opowieść rozpoczyna się od renowacji polichromii drewnianej świątyni, gdzie konserwatorzy w białych fartuchach przywracają piękno przeszłości. To symboliczne odrodzenie jest metaforą dla samego spektaklu, który przenosi nas w czasy dawne, ale nadal aktualne w swojej treści.
Wiodącą rolę w tej magicznej podróży odgrywa muzyka, która w spektaklu nie tylko towarzyszy akcji, ale stanowi jej integralną część, budując atmosferę i wywołując emocje. Kompozycje Marii Pomianowskiej, inspirowane muzyką staropolską i orientalną, wplecione są w tkankę przedstawienia, tworząc syntezę potoczności z religijnością. Utwory wykonywane na żywo przez muzyków obecnych na scenie, dodają spektaklowi autentyczności i głębi. To jedyna okazja do usłyszenia dawno zapomnianych instrumentów, takich jak fidel płocka, suka biłgorajska czy duduk.
Scenografia Marka Chowańca oraz kostiumy Anny Adamek przenoszą nas w świat średniowiecza, gdzie realność splata się z sacrum, a gesty i mimika aktorów nawiązują do malarstwa renesansowego. Aktorzy Teatru Osterwy oraz zespołu Gardzienice oddają bogactwo postaci i złożoność świata, poruszając się między sferami sacrum i profanum.
Współczesny widz zostaje wciągnięty w tę magiczną podróż, gdzie przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a dawne treści nabierają nowego znaczenia. „Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim” nie tylko odkrywa bogactwo naszych teatralnych tradycji, ale również prowokuje do refleksji nad sensem życia, miłością i przebaczeniem.
„Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim ze czterech świętych ewangelistów zebrana a wirszykami spisana przez księdza Mikołaja z Wilkowiecka, zakonnika częstochowskiego”, to dzieło niezwykłe. Tekst ów, przywołujący najważniejsze wydarzenie w historii zbawienia, jest jednocześnie cennym zabytkiem naszej literatury i ważnym dokumentem tradycji widowiskowej. Mikołaj wydał swoje dzieło w Krakowie w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych szesnastego wieku, a więc kilka lat po ukazaniu się (i wystawieniu) Odprawy posłów greckich Jana Kochanowskiego, najstarszej polskiej tragedii, nawiązującej do osiągnięć dramatu antycznego i stanowiącej emblematyczne wręcz dzieło polskiego renesansu. Tymczasem Historyja wyrasta z tradycji misteryjnej, a więc jednej z dwóch – obok dramatu liturgicznego – wielkich formacji widowiskowych ukształtowanych jeszcze w średniowieczu. Jakkolwiek mamy prawo zakładać, że spektakle misteryjne funkcjonowały na ziemiach polskich już pod koniec wieku czternastego, to tak się złożyło, że właśnie dzieło Mikołaja z Wilkowiecka jest najstarszym z naszych zachowanych misteriów.
Autor Historyji pochodził z rodu szlacheckiego, był człowiekiem wykształconym, należącym do zakonu paulinów, w którym pełnił znaczące funkcje. Przez jakiś czas miał okazję przebywać w Rzymie, gdzie zetknął się z tamtejszymi formami widowiskowymi. Napisana przezeń Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim zaskakuje swoją wielopoziomowością. Wyrasta z kultury średniowiecznej, ale nosi również znamiona epoki, w której powstała. Zamieszczone w niej biblijne czytania poprzedzające poszczególne sceny to wynik potrydenckiej dbałości o dowiedzenie, że prezentowane treści pochodzą z samej Ewangelii, a nie z literatury apokryficznej. Pojawienie się w piekielnej scenie Cerbera to dowód znajomości tradycji antycznej. Z kolei ukazanie w utworze realiów bardziej kojarzących się z renesansowym Krakowem, aniżeli antyczną Jerozolimą, to efekt misteryjnej konwencji, aby świętą historię ukazać jako rozgrywającą się tu i teraz.
Niewątpliwe walory dramatyczne Historyji… sprawiły, że przenosili ją na scenę tacy twórcy, jak Leon Schiller i Kazimierz Dejmek, a w czasach nam bliższych Piotr Cieplak i Piotr Tomaszuk. Jak się jednak wydaje, dzieło Mikołaja z Wilkowiecka otwiera przed kolejnymi inscenizatorami nowe możliwości interpretacyjne, co wynika z wielowarstwowości tego utworu. Dla odbiorcy religijnego inscenizacja misterium może stanowić przeżycie związane ze sferą sakralną. Dla osoby, której bliskie są rodzime tradycje kulturowe, będzie to możliwość kontaktu z żywym zabytkiem. Dla wszystkich zaś – niezwykłą opowieścią, o tym jak życie zwycięża nad śmiercią.
Patryk Kencki, dramaturg
RECENZJA:
O szukającym: Katarzyna Flader-Rzeszowska
REZERWACJE I ZAKUP BILETÓW
BILETY
Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie jest Instytucją Samorządu Województwa Lubelskiego wspólnie prowadzoną z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
p.o. Dyrektora Krzysztof Adamczuk
Patronat medialny: Radio Lublin, TVP 3 Lublin i Spotted Lublin
